Вторник, Января 22, 2019

Кыргыз тил илими кафедрасы (19.10.2018 жаңыланды)

1. Кафедранын тарыхы

Кыргызстанда алгачкы окуу жайы – педтехникум 1927-жылы түзүлгөндөн тартып, кыргыз тил илими кафедрасы кыргыз адабияты кафедрасы менен бирдикте (башта экөө чогуу болгон) кыргыз элинин интеллигенциясын калыптандырууга зор эмгек сиңирди.

Кафедраны негиздөөчүлөр

Кафедранын алгач түзүлүшүнө кыргыздын биринчи профессору К.Тыныстанов, академик К.Карасаев, профессор Е.Д.Поливанов, академик И.А.Батманов, Т.Жолдошев, К.Рахматуллин, Т.Саманчин, З.Бектенов сыяктуу ж.б. залкар окумуштуулар чоң салымын кошушкан.

1951-жылы кыргыз тил илими кафедрасы өз алдынча кафедра катары түзүлгөн. Кафедранын ар тараптан өнүгүүсүнө академик Б.М.Юнусалиев, профессорлор: К.К.Сартбаев, Т.К.Ахматов, Ж.Мукамбаев, С.Ж.Мусаев сыяктуу окумуштуулар көп эмгек сиңиришкен.

Кафедрада иштеген адистер

Кыргыз тил илими кафедрасында эмгектенген академиктер: К.К.Юдахин, К.Карасаев, И.А.Батманов, Б.М.Юнусалиев, Б.Ө.Орузбаева, КР УИАнын корр.-мүчөлөрү, филология илимдеринин докторлору, профессорлор: К.К.Сартбаев, Т.К.Ахматов, С.Ж.Мусаев, филология илимдеринин докторлору, профессорлор: А.Жапаров, А.Иманов, Ү.Асаналиев, Ш.Жапаров, С.Өмүралиева, Б.Усубалиев, Т.С.Маразыков, С.Ибрагимов, Т.Т.Токоев, Р.Эгембердиев, педагогика илимдеринин доктору, профессор Ж.А.Чыманов, филология илимдеринин кандидаты, профессорлор: Ж.Мукамбаев, К.Дыйканов, Б.Үмөталиева, С.Иманалиев, А.Биялиев, Ж.Дүйшеев, Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер, педагогика илимдеринин кандидаты, профессор С.Шатманов, филология илимдеринин кандидаты, доценттер: С.А.Давлетов, А.Сапарбаев, Н.Чечейбаева, З.Мусабаева, И.Ш.Султаналиев, Б.А.Жайлообаев, улук окутуучу А.Умаралиев, окутуучу К.Сейдакматов, доцент м.а. А.Б.Табалдиева сыяктуу окумуштуулар кыргыз адабий тилинин өзгөчөлүктөрүн ар тараптан изилдешип, кыргыз тил илимин өнүктүрүүгө олуттуу салым кошушкан. Кафедрада окутуучулар: О.Намазбеков, Ж.Саргашкаев, Т.Бегимбаевалар да иштеген.

Кыргыз тил илими кафедрасынын башчылары

Педтехникум 1927-жылы түзүлгөндөн 1951-жылга чейин кыргыз тили жана адабияты  кафедрасын профессор К.Тыныстанов, К.Рахматуллин, Т.Саманчин, С.Мусаевдер жетектеп келишкен. 

Кыргыз тил илими кафедрасын 1951-жылдан бүгүнкү күнгө чейин 1951-1960-ж.ж. академик, ф.и.д, профессор Б.М.Юнусалиев, 1960-1973-ж.ж. КР УИАнын корр.-мүчөсү, ф.и.д., профессор К.К.Сартбаев, 1973-1986-ж.ж. КР УИАнын  корр.-мүчөсү, ф.и.д., профессор Т.К.Ахматов, 1986-1990-ж.ж. ф.и.к., профессор К.Дыйканов, 1990-1993-ж.ж. ф.и.д, профессор Ү.Асаналиев, 1993-1997-ж.ж. КР УИАнын  корр.-мүчөсү, ф.и.д., профессор С.Ж.Мусаев, 1997-2006-жж. Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер, п.и.к., профессор С.Шатманов, 2006-2014-ж.ж., Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын мүчөсү, ф.и.д., профессор Т.С.Маразыков, 2014-2016-ж.ж. ф.и.к., доцент Б.А.Жайлообаев кафедра башчысы болуп эмгектенген. 2017-жылдан тартып азыркы учурда кафедраны ф.и.к., доцент Г.Ш.Абдразакова жетектейт.

Кафедранын азыркы абалы

Бүгүнкү күндө бул кафедрада илимдин 4 доктору, 1 КР УИАнын корр.-мүчөсү, 6 профессор, илимдин 5 кандидаты, 3 доцент,  1 улук окутуучу, 2 окутуучу эмгектенет. Алар - кафедра башчысы, ф.и.к., доцент Г.Ш.Абдразакова, КР УИАнын корр.-мүчөсү, Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер, ф.и.д., профессор С.Ж.Мусаев, Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын мүчөсү, ф.и.д., профессор Т.С.Маразыков, ф.и.д, профессор Г.Т.Жаманкулова, ф.и.д., доцент Д.О.Кенжебаев, ф.и.к., профессор А.Биялиев, ф.и.к., профессор Ж.Дуйшеев, ф.и.к., профессор Б.А.Жайлообаев, ф.и.к., доцент И.Ш.Султаналиев, улук окутуучу А.Б.Табалдиева, окутуучу Б.Т.Бекназарова, окутуучу Балбак кызы Лариса эмгектенишет. Аталган окумуштуулар тарабынан кыргыз тили боюнча орто жана жогорку окуу жайлары үчүн көптөгөн окуу китептери, илимий-методикалык эмгектер, илимий монографиялар, ар түрдүү багыттагы сөздүктөр жарык көргөн.

Кафедранын негизги дисциплиналары

«Тил илимине киришүү», «Жалпы тил илими», «Азыркы кыргыз тили», «Кыргыз тилинин тарыхы», «Сүйлөө маданияты», «Азыркы кыргыз тилинин стилистикасы», «Текст таануунун негиздери», «Кыргыз лексикографиясы», «Кыргыз тилинин диалектологиясы»,  «Социопсихолингвистика», «Когнитивдик лингвистика», «Кыргыз орфографиясы», «Кыргыз адабий тили жана норма», «Түрк филологиясына киришүү», «Байыркы кыргыз жазуусу», «Түрк тили», «Коммуникативдик лингвистика жана анын теориясы», «Кыргыз тилинин пунктуациясы».

Кафедранын негизги илимий-изилдөө багыты

«Кыргыз адабий тилинин калыптануу,  өнүгүү тенденциялары жана азыркы кыргыз тилинин маселелери». Адистиги 10.02.01.- кыргыз тили. Багыттын жетекчиси – ф.и.д., профессор Т.С.Маразыков жана КР УИАнын корр.-мүчөсү, ф.и.д., профессор С.Ж. Мусаев. Аталган багытта «Кыргыз тилинин жана жазуусунун тарыхы» (негизги аткаруучулар: ф.и.д., профессор К.Т.Жаманкулова жана доцент И.Ш.Султаналиев, улук окутуучу А.Б.Табалдиева), «Кыргыз адабий тилинин фонетикасы жана лексикасы», «Кыргыз адабий тилинин грамматикалык системасынын калыптануу жана өнүгүү тенденциялары» (негизги аткаруучулар: ф.и.к., профессорлор А.Биялиев, Ж.Дуйшеев), «Текст таануу жана сүйлөшүү маданиятынын маселелери». (багыттын аткаруучулары: ф.и.д., профессор Т.С.Маразыков, ф.и.к., профессор Ж.Дүйшеев), «Котормонун лингвистикалык негиздери», «Социопсихолингвистика» (аткаруучулар: ф.и.д., доцент Д.О.Кенжебаев, ф.и.к., профессор Б.А.Жайлообаев), «Когнитивдик лингвистика» (аткаруучу ф.и.к., доцент Г.Ш.Абдразакова), «Байыркы кыргыз жазуусу» (аткаруучу: улук окутуучу А.Б.Табалдиева) сыяктуу лингвистикалык тармактар боюнча илимий-изилдөө иштери жүргүзүлөт.

2. Кафедра башчысы

Абдразакова Гулмира Шарапидиновна

abdrazakova zav

3. Кафедра мүчөлөрү

Биялиев Абак Биялиевич

biyaliev

Дүйшеев Жумакадыр

duisheev

Мусаев Сыртбай Жолдошевич

[фотосу жок]

Султаналиев Ишенбек Шаршекеевич

sultanaliev

Джаманкулова Кульжамал Тологоновна

jamankulova

Кенжебаев Даирбек Орунбекович

[фотосу жок]

Табалдиева Айгуль Бектуровна

tabaldieva

Бекназарова Буркия Тешебаевна

beknazarova

Балбак кызы Лариза

balbak kyzy